Opłata za zmniejszenie naturalnej retencji terenowej wynika z przepisów Prawa wodnego i może dotyczyć nieruchomości o znacznej powierzchni. Zasady odnoszą się do działek o powierzchni przekraczającej 3500 m², na których więcej niż 70% terenu zostało wyłączone z powierzchni biologicznie czynnej, a teren nie jest objęty systemem kanalizacji otwartej lub zamkniętej.
Kto zapłaci opłatę?
Obowiązek zapłaty pojawia się wobec właściciela lub zarządcy nieruchomości, jeżeli trzy przesłanki występują jednocześnie: całkowita powierzchnia działki przekracza 3500 m², ponad 70% powierzchni nie pełni funkcji biologicznie czynnej oraz wody opadowe lub roztopowe nie są odprowadzane w ramach systemu kanalizacji. Przepisy wskazują, że chodzi o wyłączenie z retencji spowodowane przez trwałe roboty lub obiekty związane z gruntem, takie jak hale, parkingi, place manewrowe czy rozległe dachy.
Jak obliczana jest opłata i jakie są stawki?
Podstawę naliczenia stanowi powierzchnia uszczelniona liczona w całości, jeżeli próg 70% zostanie przekroczony — opłata obejmuje cały udział wyłączony z powierzchni biologicznie czynnej, a nie tylko nadwyżkę ponad limit. Jednostkowe stawki określono w przepisach wykonawczych i zależą od zastosowanej kompensacji retencyjnej. Dla nieruchomości bez urządzeń retencyjnych stawka wynosi 0,50 zł za 1 m² rocznie. Przy urządzeniach o pojemności do 10% odpływu rocznego stawka spada do 0,30 zł, przy pojemności 10–30% do 0,15 zł, a powyżej 30% do 0,05 zł.
Przykład liczbowy pokazuje skalę obciążeń. Dla działki o powierzchni 5000 m², z której do podstawy naliczenia wliczono 4000 m² uszczelnionej powierzchni, roczna opłata bez retencji wyniesie 4000 m² × 0,50 zł = 2000 zł. Kwoty te rozlicza się kwartalnie — najpierw można obliczyć należność roczną, a następnie podzielić ją na cztery raty.
Jak można obniżyć wysokość opłaty?
Wysokość należności zależy od zastosowania urządzeń i rozwiązań zatrzymujących wodę na nieruchomości. Rozporządzenie przewiduje niższe stawki dla działek wyposażonych w zbiorniki, systemy rozsączające i inne formy kompensacji retencyjnej. Mechanizm ma charakter premiujący: im większa zdolność retencyjna wyrażona jako procent odpływu rocznego, tym niższa stawka za 1 m². W praktyce inwestycja w retencję może obniżyć coroczne koszty eksploatacji dużej działki.
Rozstrzygające znaczenie ma też sposób rozliczeń i obowiązki informacyjne. Na potrzeby naliczenia opłaty podmioty obowiązane składają oświadczenia kwartalne do gminy, a urząd przekazuje informację z naliczeniem opłaty. Część wpływów trafia do Wód Polskich, część do budżetu gminy — w praktyce większość środków przypada zarządowi zlewni.
Wyłączenia i praktyczne uwagi
Przepisy przewidują katalog wyjątków. Z opłaty zwalniane są między innymi niektóre jezdnie dróg publicznych i drogi kolejowe, gdy wody opadowe lub roztopowe są odprowadzane przy pomocy urządzeń umożliwiających retencję lub infiltrację. Ustawodawca wyłączył też z opłat określone podmioty, na które wskazują przepisy wykonawcze. Z tego powodu samo pokrycie terenu betonem lub kostką nie świadczy automatycznie o obowiązku płatności — konieczne jest sprawdzenie wszystkich ustawowych kryteriów.
Podstawą prawną jest art. 269 ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 lipca 2017 r. — Prawo wodne. Sposób ustalania wysokości należności oraz jednostkowe stawki wynikają z przepisów wykonawczych wydanych po tej ustawie.
