Pałac Na Wyspie stoi w centralnej części Łazienek Królewskich na wyspie otoczonej stawem. Do lądu łączą go dwa mosty zwieńczone kolumnami. Przy brzegu stawu znajduje się Amfiteatr, a jeszcze przed przebudową pałacu w 1767 roku założono ogród francuski.
Jak powstał i kto go przebudował?
Pierwotnie obiekt był barokowym pawilonem Łaźni, nazwanym Hippokrene. Zbudowano go w latach 1683–1689 według projektu Tylmana z Gameren dla marszałka wielkiego koronnego Stanisława Herakliusza Lubomirskiego. Budynek zawierał bogato zdobiony pokój kąpielowy i kilka pomieszczeń użytkowych.
W latach 1772–1793 przebudowano pawilon w stylu klasycystycznym na polecenie króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Przebudowę prowadzili Dominik Merlini i Jan Christian Kamsetzer. Autorami dekoracji malarskiej i rzeźbiarskiej byli m.in. Marcello Bacciarelli i Jan Bogumił Plersch.
Jak wyglądały wnętrza i do czego służyły?
Od 1775 roku pałac pełnił funkcję letniej rezydencji króla. W sali jadalnej — wcześniej używanej jako sypialnia — od 1784 roku odbywały się obiady czwartkowe organizowane przez władcę. Większe przyjęcia, w tym tańce i bale, odbywały się w Sali Balowej. Na piętrze wydzielono apartamenty króla, pokoje kamerdynera Franciszka Ryxa oraz przestrzeń dla bibliotekarza i osobistego strażnika monarchy.
W pałacu występowały następujące pomieszczenia:
- Gabinet Portretowy
- Galeria Obrazów
- Kaplica
- Pokój Bachusa
- Pokój kąpielowy
- Przedsionek i przedpokój
- Rotunda
- Sala Balowa, Sala Jadalna, Sala Salomona
Jak zmieniała się własność i co stało się podczas wojny?
Po śmierci króla pałac przeszedł na własność księcia Józefa Poniatowskiego, a następnie jego siostry, księżnej Marii Teresy Poniatowskiej. W 1817 roku pałac i teren Łazienek sprzedano carowi Aleksandrowi I. W 1846 roku w wyniku przebudowy zachodniego pawilonu utworzono cerkiew św. Aleksandra Newskiego zaprojektowaną przez Andrzeja Gołońskiego. W okresie międzywojennym pałac wraz z parkiem należał do Państwowych Zbiorów Sztuki.
Podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939 roku dzieła sztuki z pałacu przewieziono do gmachu Muzeum Narodowego. Jesienią 1944 roku Niemcy wywieźli wyposażenie do III Rzeszy, oblali wnętrza benzyną i podpalili budynek. W pożarze zniszczeniu uległy najstarsze pomieszczenia — w tym pokój kąpielowy wyłożony holenderskimi płytkami ceramicznymi oraz Sala Salomona z malowidłami Marcello Bacciarellego. W ścianach pałacu Niemcy nawiercili około 1000 otworów na dynamit, lecz nie zdołali go wysadzić.
Jak przebiegała powojenna odbudowa i późniejsze prace konserwatorskie?
Odbudowę pałacu rozpoczęto po wojnie pod kierunkiem architekta Jana Dąbrowskiego. Pierwszy etap zakończono w maju 1960 roku i udostępniono sale na parterze. Kustoszem pałacu w lutym 1960 roku został Marek Kwiatkowski. Bogate wnętrze zrekonstruowano, choć nie odtworzono niektórych malowideł — m.in. plafonu Jana Bogumiła Plerscha przedstawiającego Dianę i Akteona oraz malowideł Bacciarellego w Sali Salomona.
W 1965 roku zakończono prace odbudowawcze i sale na piętrze ponownie otwarto dla zwiedzających. Pałac włączono początkowo jako oddział do Muzeum Narodowego, a od 1995 roku działa jako samodzielna instytucja. W latach 2012–2015 przeprowadzono prace renowacyjne, które obejmowały m.in. wzmocnienie zapadających się tarasów — wbito 150 dębowych pali usztywnionych żelbetową opaską — położono nowe blaszane pokrycie dachu, wymieniono wszystkie instalacje i zakonserwowano rzeźby na attykach. W Sali Balowej odsłonięto XVII-wieczne malowidła Jana Bogumiła Plerscha.
Sale na piętrze udostępniono w lipcu 1965.
Informacje praktyczne
- Adres: Agrykola 1, 00-460 Warszawa — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: nd 12:00–16:00, wt–śr 10:00–17:00, cz–pt 10:00–18:00, sob 12:00–20:00
- Telefon: +48504243783
- Strona internetowa: lazienki-krolewskie.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (22 161 opinii)
