W 2026 r. samorządy w całym kraju rozpoczęły lub rozszerzyły kontrole deklaracji dotyczących liczby osób zamieszkujących nieruchomości, które decydują o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami. Sprawdzaniem zajmują się wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast oraz odpowiednie jednostki gminne; sygnałem do weryfikacji bywa m.in. wysokie zużycie wody na nieruchomości, dane z rejestrów oraz informacje o korzystaniu z usług publicznych.
Jak gminy weryfikują deklaracje?
Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku pozwala organom gminy wykorzystać posiadane dane i informacje jednostek organizacyjnych, w tym przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych. W praktyce samorządy porównują zgłoszenia z rejestrem meldunkowym, ewidencją uczniów, świadczeniami rodzinnymi, danymi o odbiorze ścieków i zużyciu wody. Wskaźnikem do wszczęcia dalszych działań bywa regularnie wysokie zużycie wody w lokalu, gdzie zadeklarowano małą liczbę mieszkańców.
Co dzieje się, gdy wystąpi rozbieżność?
Jeżeli gmina zauważy różnice między deklaracją a posiadanymi danymi, zwykle wysyła wezwanie do złożenia wyjaśnień i poprawnej deklaracji. Brak wyjaśnień może doprowadzić do wszczęcia postępowania administracyjnego i wydania decyzji określającej należną opłatę za przeszłe okresy. Do należności mogą zostać doliczone odsetki, a w przypadku braku zapłaty gmina może wszcząć egzekucję administracyjną. Sankcje za niezgłoszenie deklaracji obejmują karę mandatową do 500 zł i grzywnę sądową sięgającą 5000 zł.
Gdzie i jakie były efekty kontroli?
Przykłady z różnych gmin pokazują skalę działań. Kurów poinformował 2 lipca 2026 r. o porównywaniu deklaracji z zużyciem wody. Drawsko Pomorskie prowadzi kompleksowe sprawdzenia od lutego 2026 r., a Rząśnia uruchomiła podobne działania w sierpniu. Grudziądz w okresie od 1 października 2025 r. do 15 lutego 2026 r. dopisał do systemu 152 wcześniej nieuwzględnione osoby.
Na Mazowszu gmina Nadarzyn w ciągu pół roku dopisała do systemu odpadowego ponad 1300 osób, co gmina wyliczyła jako około 620 tys. zł dodatkowych wpływów przy obowiązującej stawce podstawowej. W Jarocinie działania rozpoczęte od września 2024 r. doprowadziły do zwiększenia liczby uwzględnionych osób o około 379. Skoczów, który w 2024 r. dopłacał do systemu około 1,6 mln zł, a w 2025 r. już 3,2 mln zł, rozpoczął weryfikację deklaracji w kwietniu 2026 r.
Co zmienia projekt nowelizacji i jakie są wątpliwości?
Ministerstwo Klimatu i Środowiska zaproponowało rozszerzenie dostępu gmin do rejestrów, w tym ewidencji ludności, oraz do danych takich jak PESEL czy dane o zużyciu wody, by ułatwić weryfikację deklaracji. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych zwrócił uwagę, że projekt z 03.02.2025 r. jest sformułowany zbyt ogólnie i nie precyzuje źródeł danych ani trybu ich pozyskiwania, co stwarza ryzyko nadmiarowego przetwarzania informacji.
Prezes UODO ocenił 03.02.2025, że propozycja wymaga doprecyzowania.
