W kilku województwach samorządy i inspekcje prowadzą intensywne kontrole domowych źródeł ciepła. Sprawdzane są rodzaj i klasa kotła, rodzaj paliwa, dokumenty potwierdzające parametry urządzenia i opału, a także zawartość paleniska pod kątem spalania odpadów.
Jak wygląda kontrola paleniska?
Kontrolerzy zwykle przedstawiają imienne upoważnienie i informują o podstawie prawnej czynności. Następnie ustalają tożsamość właściciela i liczbę urządzeń na paliwa stałe. Inspekcja obejmuje obejrzenie składu opału, dokumentację fotograficzną oraz wgląd do komory spalania i popielnika. Przy węglu sprawdzane jest świadectwo jakości, przy drewnie mierzona jest wilgotność wilgotnościomierzem, a przy podejrzeniu spalania odpadów pobierane są próbki popiołu do badań laboratoryjnych.
Gdzie obowiązują różne zasady i jakie są terminy?
Uchwały antysmogowe uchwalają sejmiki województw, dlatego zasady różnią się między regionami. Na przykład w Krakowie od 1 września 2019 r. obowiązuje zakaz używania paliw stałych w instalacjach grzewczych na terenie miasta. W województwie pomorskim dopuszczenia dla węgla zależą od frakcji i klasy kotła: w Gdyni legalne jest stosowanie węgla o uziarnieniu powyżej 3 mm wyłącznie w kotłach klasy co najmniej 3, z kolejnymi ograniczeniami harmonogramowanymi do 2026 i 2035 roku.
Jakie sankcje grożą za naruszenia?
W sytuacji wykroczenia kontroler może nałożyć mandat karny do 500 zł. Gdy osoba ukarana odmówi przyjęcia mandatu lub sprawa trafi do sądu, grzywna może wynieść do 5 000 zł. Przepisy przewidują też możliwość kolejnego ukarania, jeśli użytkownik nadal eksploatuje urządzenie niezgodne z wymaganiami uchwały.
Skala kontroli i przypadki wykryte w praktyce
Statystyki pokazują dużą skalę działań kontrolnych. Województwo małopolskie w 2025 roku przeprowadziło 25 737 kontroli, w wyniku których stwierdzono 3 175 naruszeń uchwały antysmogowej i 718 przypadków spalania odpadów; nałożono 528 mandatów, a 73 sprawy skierowano do sądu. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie wykonał w 2025 r. 3 896 kontroli, z czego 785 zakończyło się stwierdzeniem naruszeń wymagań ochrony środowiska. Najwyższa Izba Kontroli oszacowała, że na terenie pięciu kontrolowanych województw wciąż działa około 800 tys. kotłów pozaklasowych.
Gdzie zgłaszać podejrzenia spalania odpadów?
Zgłoszenia o podejrzeniu spalania odpadów można kierować do właściwej miejscowo straży miejskiej lub gminnej oraz do urzędu gminy albo miasta. Wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska zajmują się sprawami mieszczącymi się w ich kompetencjach, zwłaszcza dotyczącymi działalności zakładów. W zgłoszeniu pomocne są dokładny adres, data i przybliżona godzina zdarzenia oraz opis powtarzalności zjawiska.
Przykłady technik kontrolnych obejmują także użycie dronów do identyfikacji posesji, nad którymi unosi się podejrzany dym; takie działania przeprowadzono m.in. w Katowicach, gdzie drony objęły ponad 600 posesji i doprowadziły do nałożenia 86 grzywien.
Obowiązkiem właścicieli jest również wpis źródła ciepła do CEEB oraz przechowywanie dokumentów potwierdzających parametry kotła i jakości opału. Brak dokumentów może utrudnić wykazanie zgodności z przepisami.
W Małopolsce w 2025 roku przeprowadzono 25 737 kontroli.
