Pałac Lubomirskich to klasycystyczny obiekt z długą historią użytkowania i przebudów. Znajduje się w centrum Warszawy, w dzielnicy Śródmieście. W trakcie kolejnych właścicieli i remontów zmieniał funkcje — od rezydencji, przez lokale handlowe i sale zabaw, aż po siedziby instytucji współczesnych.
Historia pałacu
Na północnych terenach podwarszawskiego Wielopola już w XVIII wieku istniała posiadłość kupiona przez rodzinę Radziwiłłów. Przed 1712 roku powstała zabudowa, która w 1730 roku należała do architekta Jana Zygmunta Deybla. W połowie XVIII stulecia rozpoczęto przebudowę w stylu późnobarokowym, nadzorowaną przez Jakuba Fontanę, lecz prace nie zostały dokończone.
W 1790 roku właścicielem został Aleksander Lubomirski. W latach 1791–1793 pałac przebudowano w stylu klasycystycznym według projektu Jakuba Hempla. W tym czasie do fasady dołączono 10 potężnych kolumn, dobudowano piętrowe oficyny od podwórza i nadano gmachowi dodatkowe piętro w korpusie głównym. W końcu XVIII wieku w pałacu mieszkała Rozalia Lubomirska, żona Aleksandra, która później została stracona we Francji podczas Wielkiej Rewolucji.
Jakie zmiany funkcjonalne przeszedł pałac?
Po 1816 roku pałac przeszedł przez ręce kolejnych właścicieli. W 1828–1834 mieściły się tu urzędy i lazaret podczas powstania listopadowego. W 1834 roku nabył go finansista Abraham Simon Cohen, po czym budynek zaczął przyjmować handlowy charakter — urządzono sklepy, stragany i małe mieszkania. W 1841 roku dobudowano Gościnny Dwór.
W drugiej połowie XIX wieku właścicielem został Icek Blass. W tym okresie funkcjonowały w pałacu tzw. „sale wiedeńskie” z publicznymi potańcówkami, a na piętrze prawdopodobnie powstała synagoga, która działała do 1940 roku. W 1928 roku Wacław Moszkowski przekształcił budynek na kamienicę czynszową i nadbudował go o jedno piętro.
Czy pałac został przesunięty?
W 1970 roku przeprowadzono skomplikowaną operację translokacji pałacu. Decyzję o przesunięciu podjęto, aby zasłonić halę Gwardii i aby kolumnada zamknęła perspektywę głównej alei Ogrodu Saskiego. Według relacji środowiskowych pomysłodawcą był Marian Spychalski, a opracowanie techniczne przygotował Aleksander Mostowski.
Operacja trwała od 30 marca do 18 maja 1970. Budynek odcięto od murów i fundamentów, umieszczono na specjalnych kratownicach i po torach przesunięto na nowe miejsce. W efekcie pałac obrócono o około 74 stopnie (istnieje też podana wartość 78 stopni). Po translokacji korpus główny, bez oficyn, stanął prostopadle do Osi Saskiej. Przed pałacem ustawiono cztery kamienne lwy autorstwa Jana Biernackiego, pochodzące pierwotnie z innego gmachu.
Co znajduje się dziś w pałacu?
Po powojennej odbudowie, prowadzonej w latach 1947–1950 pod kierunkiem Tadeusza Żurowskiego z użyciem klasycystycznego projektu Jakuba Hempla, budynek ma nieco niższą wysokość niż przed 1939 rokiem. W pałacu swoje siedziby mają organizacje i instytucje: Business Centre Club, Centrum Prasowe Pałac Lubomirskich oraz Uczelnia Warszawska im. Marii Skłodowskiej-Curie.
W otoczeniu pałacu pojawiały się też pomniki i upamiętnienia. W 1985 roku wzniesiono przed pałacem pomnik Poległym w Służbie i Obronie Polski Ludowej autorstwa Jana Bohdana Chmielewskiego; monument rozebrano w 1991 roku. 16 listopada 2010 roku odsłonięto przed pałacem Pomnik Tadeusza Kościuszki — replikę rzeźby Antoniego Popiela, ufundowaną przez bank Citi Handlowy. Na wschodniej fasadzie umieszczono tablicę odsłoniętą w marcu 1952 roku upamiętniającą obrzucenie 15 sierpnia 1943 tramwaju granatami przez oddział Gwardii Ludowej.
Pomnik Tadeusza Kościuszki odsłonięto 16 listopada 2010 roku.
Informacje praktyczne
- Adres: Plac Żelaznej Bramy 10, 00-136 Warszawa — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–pt 9:00–17:00
- Ocena w Mapach Google: 4,6 (310 opinii)
