Stara Pomarańczarnia to klasycystyczna oranżeria w Łazienkach Królewskich w Warszawie, wzniesiona w latach 1786–1788. Budynek zaprojektowano na planie prostokątnej podkowy; od początku łączył funkcję przechowywania drzew pomarańczowych zimą z użytkowaniem teatralnym w wschodnim skrzydle.
Historia Starej Pomarańczarni
Budowę przeprowadzono w latach 1786–1788 według projektu Dominika Merliniego. Pomysł na oranżerię pojawiał się już w projektach z 1776 roku; rozważano różne warianty formy i wysokości, a w koncepcjach innych autorów — na przykład Szymona Bogumiła Zuga — przewidywano inne rozmieszczenie teatru i oranżerii. Ostatecznie wybrano projekt Merliniego, z pewnymi uproszczeniami architektonicznymi w trakcie realizacji.
Wnętrza od początku zdobiły dekoracje zaprojektowane przez Jana Chrystiana Kamsetzera oraz malowidła suity dekoracyjnych elementów. W XIX wieku wykonano zmiany elewacji i detali; budynek nie uległ zniszczeniu podczas II wojny światowej. W latach 1952–1965 przed oranżerią stał pomnik księcia Józefa Poniatowskiego. W 2015 roku przed Starą Oranżerią utworzono Ogród Holenderski zaprojektowany przez Nieka Roozena.
Architektura i wnętrza
Budynek powstał na planie prostokątnej podkowy. Od południa widoczna jest niska, rozciągnięta fasada o siedemnastu osiach z półkolistymi oknami i drzwiami wydzielonymi pilastrami; rozwiązania elewacyjne nawiązywały do form Grand Trianon w Wersalu. Dolna kondygnacja miała kiedyś charakter cokołu i małe otwory, co uległo zmianom podczas XIX-wiecznych remontów.
Główną część wnętrza stanowiła oranżeria z Ogrodem Zimowym, gdzie przechowywano drzewa pomarańczowe. W Ogrodzie Zimowym urządzono Królewską Galerię Rzeźby z ekspozycją rzeźb gipsowych i marmurowych pochodzących m.in. z kolekcji Stanisława Augusta; te eksponaty ocalały podczas II wojny światowej. W latach 2012–2014 odsłonięto i poddano konserwacji malowidła Jana Chrystiana Kamsetzera, które pokrywały około 60% powierzchni ścian w foyer teatru i w Ogrodzie Zimowym.
Teatr Stanisławowski — co wyróżnia?
We wschodnim skrzydle znajduje się Teatr Stanisławowski, unikatowy dworski teatr o pojemności około 200 osób. Sala teatralna ma prostokątny plan; widownia wznosi się schodkowo i obejmuje parter oraz dziewięć lóż rozmieszczonych na trzech ścianach. Scena jest głęboka i posiada oryginalne urządzenia sceniczne, między innymi rynnę służącą do wykonywania efektów grzmotu.
Wnętrze cechują dekoracje malarskie — medaliony z wizerunkami Sofoklesa, Szekspira, Moliera i Racine’a oraz malowidła sufitu autorstwa Jana Bogumiła Plerscha przedstawiające Apolla na kwadrydze. Na murach namalowano iluzjonistyczne rzędy lóż z dworską publicznością. Wnętrze obudowano drewnem, co zapewnia dobrą akustykę.
Teatr otwarto 6 września 1788 roku. W 1791 roku scena została udostępniona publiczności dla przedstawień trupy Bogusławskiego. Prace renowacyjne przeprowadzano w latach 1839–1840 pod nadzorem gen. Rautenstraucha oraz architektonicznym Ludwika Kozubowskiego. Ostatnie większe prace konserwatorskie odbyły się w połowie XX wieku; od 1962 roku teatr jest udostępniony zwiedzającym. Od 2017 roku pełni funkcję jednej ze scen Polskiej Opery Królewskiej. W pobliżu budynku stoi rzeźba Psa Asa — oznaczająca miejsce pochówku psów strażniczych muzeum.
Informacje praktyczne
- Adres: Agrykola 1, 00-460 Warszawa — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: nd 10:00–16:00, wt–śr 10:00–17:00, cz–pt 10:00–18:00, sob 12:00–20:00
- Telefon: +48504243783
- Strona internetowa: lazienki-krolewskie.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (835 opinii)
