Środki zgromadzone na subkoncie ZUS po śmierci ubezpieczonego podlegają podziałowi według konkretnych reguł. Wypłata przebiega inaczej, gdy zmarły był członkiem Otwartego Funduszu Emerytalnego (OFE), niż gdy sprawę prowadzi tylko Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prawa do tych pieniędzy nie są tożsame ze spadkiem całego majątku ani ze zasiłkiem pogrzebowym.
Kto ma pierwszeństwo do wypłaty?
Osoba wskazana przez zmarłego ma pierwszeństwo przed klasycznym dziedziczeniem. Ubezpieczony może za życia wskazać jedną lub więcej osób oraz określić udziały. W przypadku braku wskazań, środki wchodzą do masy spadkowej i przydzielane są zgodnie z przepisami prawa spadkowego.
Gdy zmarły pozostawał w związku małżeńskim i obowiązywała wspólność majątkowa, połowa środków podlegających tej wspólności przypada współmałżonkowi. ZUS przekazuje tę część najczęściej na subkonto małżonka, a nie w postaci wypłaty gotówkowej. Pozostała część trafia do osób wskazanych przez zmarłego lub do spadku, jeśli takich osób nie było.
Jak sprawdza się stan subkonta i jakie formularze są potrzebne?
Stan subkonta ubezpieczonego można sprawdzić na platformie PUE/eZUS w zakładce Panel ubezpieczonego – Informacje o stanie konta – Subkonto. Gdy uprawniony ubiega się o wypłatę, podstawowym dokumentem jest wniosek USS – "Wniosek o transfer/wypłatę środków z subkonta osoby ubezpieczonej".
W celu zgłoszenia osób uprawnionych za życia służy formularz UWU – "Wskazanie/zmiana osób uprawnionych do otrzymania środków zgromadzonych na subkoncie ubezpieczonego". Inny formularz, ENS, dotyczy niezrealizowanego świadczenia, czyli sytuacji gdy zmarły miał prawo do emerytury, a ZUS nie zdążył jej wypłacić przed śmiercią.
Do wniosku o wypłatę zwykle trzeba dołączyć akt zgonu. Dodatkowe dokumenty zależą od statusu wnioskodawcy i sytuacji majątkowej zmarłego. Typowe załączniki to odpis aktu małżeństwa, prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub Akt Poświadczenia Dziedziczenia sporządzony u notariusza oraz dokumenty potwierdzające tożsamość wnioskodawcy.
Kiedy podział rozpoczyna OFE, a kiedy ZUS?
Jeżeli zmarły był członkiem OFE, to fundusz przeprowadza pierwszy etap podziału środków. Po rozdziale OFE przekazuje do ZUS dane potrzebne do rozliczenia części zapisanej na subkoncie. W takiej sytuacji ZUS ma ustawowo określony termin na wypłatę swojej części po otrzymaniu zawiadomienia od OFE.
Gdy osoba zmarła nie była członkiem OFE, całą procedurę prowadzi ZUS bez udziału funduszu. Wniosek USS kierowany jest wtedy bezpośrednio do Zakładu.
Kiedy wypłata nie przysługuje?
Wypłata środków z subkonta może być wyłączona, gdy zmarły ukończył 65 lat i miał przyznaną emeryturę docelową. W takim przypadku osoby uprawnione mogą otrzymać jedynie tzw. wypłatę gwarantowaną, ale tylko jeśli nie minęły trzy lata od pobrania pierwszej emerytury przez zmarłego. Po upływie tego terminu wypłata gwarantowana nie będzie realizowana.
Kwoty na subkoncie różnią się znacznie między ubezpieczonymi, dlatego nie istnieje jedna „ustawowa” suma do przekazania. W praktyce średnie i rekordowe wypłaty zależą od historii odprowadzanych składek oraz od decyzji o przystąpieniu do OFE.
Wniosek USS inicjuje postępowanie w ZUS i jest podstawą do rozliczenia oraz przekazania środków.
