Wieczorem 12 sierpnia 2026 roku część Europy doświadczyła zjawiska zaćmienia Słońca, które w Polsce miało charakter częściowy. W Hiszpanii i Niemczech placówki medyczne przyjęły łącznie kilkaset osób z dolegliwościami wzrokowymi i bólami głowy. W naszym kraju kliniki nie zanotowały podobnej fali wizyt, natomiast liczba zapytań w wyszukiwarce o hasło „ból oka” wzrosła dramatycznie tej samej nocy.
Ile osób trafiło do szpitali w Hiszpanii i Niemczech?
W Hiszpanii po zaćmieniu pomoc medyczną otrzymało ponad 300 osób. Najwięcej interwencji odnotowano w Madrycie — 101, w Kraju Basków było 58 zgłoszeń, a w Murcji 32. W Niemczech trzy kliniki w Mannheim, Stuttgarcie i Fryburgu przyjęły łącznie blisko 50 pacjentów. Pacjenci zgłaszali ból oczu, zamglone widzenie oraz bóle głowy.
Dlaczego częściowe zaćmienie może być niebezpieczne dla oczu?
Częściowe zaćmienie nie tworzy chwili całkowitej ciemności, w której można bezpiecznie patrzeć na tarczę Słońca bez filtrów. Nawet niewielki, jasny fragment fotosfery emituje promieniowanie zdolne uszkodzić siatkówkę. Zwykłe okulary przeciwsłoneczne, płyty CD, klisze fotograficzne czy przydymione szkło nie zabezpieczają przed tym zagrożeniem. Jedynym właściwym rozwiązaniem do bezpośredniej obserwacji są filtry spełniające normę ISO 12312-2, które są znacznie ciemniejsze od standardowych okularów przeciwsłonecznych.
Jakie objawy mogą świadczyć o uszkodzeniu wzroku?
Uszkodzenie siatkówki po patrzeniu na Słońce może być bezbolesne i ujawnić się dopiero po kilku godzinach lub dniach. Typowe objawy to ciemna albo szara plamka w centrum pola widzenia, pogorszenie ostrości widzenia, zniekształcenie prostych linii oraz trudności z rozróżnianiem barw. Lekarze odnotowują także nadwrażliwość na światło i zwiększone łzawienie. Badanie OCT pozwala uwidocznić uszkodzenia warstwy fotoreceptorów — w niektórych przypadkach zmiany te mogą okazać się trwałe.
Co było widoczne i gdzie w Polsce?
W naszym kraju zaćmienie zaczęło się około 19:11–19:18, a maksimum przypadało tuż przed zachodem Słońca, około godziny 20:00. Stopień zakrycia tarczy Słońca zmieniał się regionalnie — od około 42 proc. w Bieszczadach, przez blisko 82 proc. w Warszawie, do około 85 proc. na zachodzie kraju. W niektórych miejscach, jak Kotlina Kłodzka, zakrycie sięgało nawet około 88 proc.
Co robią specjaliści i kiedy zgłosić się do okulisty?
Specjaliści podkreślają, że natychmiastowej konsultacji wymaga pojawienie się opisanych wyżej symptomów — szczególnie ciemnej plamki w centrum widzenia, utraty ostrości w jednym oku oraz trwałego zniekształcenia obrazu. Prof. Robert Rejdak wskazał, że retinopatia słoneczna dotyczy przede wszystkim plamki żółtej i że nie istnieje leczenie pozwalające natychmiast odwrócić uszkodzenia fotoreceptorów. W przypadkach podejrzenia uszkodzenia lekarz wykona badanie dna oka oraz OCT, co pozwala ocenić rozległość zmian.
Wieczorne wyszukiwania w Polsce pokazały, że wielu obserwatorów korzystało najpierw z internetu zamiast zgłaszać się do placówek medycznych. Wyszukiwarka zarejestrowała wzrost zapytań o „ból oka” o ponad 5000 proc. tej samej nocy.
Urządzenia optyczne takie jak lornetki, teleskopy czy teleobiektywy mogą zwiększać ryzyko uszkodzenia, gdy używa się ich bez specjalnego filtra zamontowanego przed obiektywem. Alternatywą bez bezpośredniego patrzenia jest projekcja otworkowa — prosta konstrukcja z kartonu tworzy obraz Słońca na jasnej powierzchni i pozwala śledzić przebieg zjawiska bez narażania wzroku.
OCT pozwala zobrazować uszkodzenia fotoreceptorów i bywa kluczowym badaniem w diagnostyce podejrzeń retinopatii słonecznej.
