Barbakan warszawski powstał jako wysunięte przed fosę przedbramie Bramy Nowomiejskiej. Budowla ma formę półokrągłej, dwukondygnacyjnej bastei z przejazdem. Jej konstrukcja i połączenie z murami miejskimi wyróżniają ją wśród zachowanych zabytków Starego Miasta.
Co to jest barbakan?
Barbakan to wysunięta część umocnień chroniąca dostęp do bramy miejskiej i zapewniająca boczną obronę sąsiednich murów. Warszawski barbakan powstał w tym celu i zalicza się do grupy nielicznych tego typu budowli w Europie. Funkcja obronna miała za zadanie utrudnić przeciwnikowi bezpośredni atak wjazdu do miasta.
Jak wygląda budowla?
Ceglana konstrukcja ma kształt półokrągłej bastei z przejazdem przez środek. W dolnej kondygnacji umieszczono strzelnice artyleryjskie, a na górze znajduje się zamknięty, kryty ganek z okrągłymi otworami strzelniczymi na obie strony. Barbakan połączono z murem zewnętrznym szyją o tej samej wysokości; wewnątrz szyi i przed budowlą prawdopodobnie funkcjonowały mosty zwodzone.
Jaka jest historia barbakanu?
Projektantem budowli był Jan Baptysta z Wenecji. Na przełomie XVI i XVII wieku barbakan zyskał renesansową attykę, a w pierwszej połowie XVII wieku przed nim wzniesiono tzw. trzecią Bramę Nowomiejską w formie arkady zamykającej ul. Nowomiejską. Już w chwili budowy obiekt był częściowo anachroniczny z powodu rozwoju artylerii.
Barbakan wziął udział w obronie Warszawy tylko raz. Podczas potopu szwedzkiego siły króla Jana Kazimierza odbiły go z rąk Szwedów 30 czerwca 1656. W XVIII wieku dokonano częściowych rozbiórek, a w XIX wieku pozostałości włączono w nowe kamienice; zachowała się dolna część zespołu bramnego oraz ściana barbakanu wykorzystana jako ściana kamienicy przy ul. Nowomiejskiej 24.
W latach 1937–1938 pod kierunkiem Jana Zachwatowicza odtworzono fragment murów i zachodnią część mostu barbakanu po rozbiórce przyległych budynków. Do 1944 w miejscu wschodniej części stała kamienica znana jako Piwnica Gdańska. Po zniszczeniach II wojny światowej Biuro Odbudowy Stolicy zrezygnowało z odbudowy kamienic otaczających mury i zdecydowało o odsłonięciu reliktów oraz odbudowie barbakanu.
Rekonstrukcję przeprowadzono w latach 1952–1954 pod kierunkiem Wacława Podlewskiego. Prace oparto na XVII‑wiecznych rycinach i wykorzystano cegły z gotyckich kamienic rozebranych w Nysie i Wrocławiu. Nie odtworzono części szyi od strony miasta, a zewnętrzną formę portalu wjazdowego odwzorowano nieprawidłowo. W 1956 roku na wewnętrznym murze umieszczono piaskowcową tablicę upamiętniającą żołnierzy i mieszkańców walczących podczas potopu szwedzkiego.
Jak zwiedzać barbakan i co w środku?
W wnętrzu barbakanu znajduje się wystawa Muzeum Warszawy poświęcona miejscom obronnym Starego Miasta. Ekspozycja jest dostępna w sezonie letnim. Historię tej części murów miejskich prezentuje też muzealna trasa spaceru online zatytułowana "Tajemnice Barbakanu i warszawskich murów miejskich".
Podsumowanie
- około 1548 – powstanie barbakanu jako przedbramie Bramy Nowomiejskiej;
- Jan Baptysta z Wenecji – autor projektu; później dodano renesansową attykę;
- 30 czerwca 1656 – jedyne udokumentowane użycie obronne podczas potopu szwedzkiego;
- 1952–1954 – powojenna rekonstrukcja pod kierunkiem Wacława Podlewskiego, z użyciem cegieł z Nysy i Wrocławia;
- w barbakanie działa wystawa Muzeum Warszawy i dostępna jest trasa online o murach miejskich.
Informacje praktyczne
- Adres: Nowomiejska 15/17, 00-257 Warszawa — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: śr, sob 13:00–17:00
- Telefon: +48222774402
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (11 017 opinii)
