Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie zajmuje środkowe arkady kolumnady pałacu Saskiego na pl. marsz. Józefa Piłsudskiego. Jego ideą było uczczenie pamięci poległych, których nie udało się zidentyfikować, w kontekście walk o odzyskanie i obronę niepodległości.
Skąd pochodzi idea Grobu Nieznanego Żołnierza?
Idea oddawania hołdu nieznanym poległym pojawiła się po I wojnie światowej i została zrealizowana po raz pierwszy we Francji. Pierwszy Grób Nieznanego Żołnierza powstał w Paryżu w 1920 roku; był odpowiedzią na ogromne straty wojenne. W Wielkiej Brytanii powstały równoległe miejsca pamięci dla bezimiennych żołnierzy.
W Polsce inicjatywy na rzecz upamiętnienia bezimiennych poległych pojawiły się od 1921 roku. Jako pierwszy pomnik-płytę dla Nieznanego Żołnierza odsłonięto w Łodzi w marcu 1925 roku, co zbiegło się w czasie z pracami nad warszawskim miejscem pamięci.
Jak i kiedy powstał Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie?
Decyzje organizacyjne zapadły po działaniach licznych komitetów i inicjatyw społecznych w latach 1923–1925. Opracowaniem projektu i wykonaniem grobu zajął się rzeźbiarz Stanisław Kazimierz Ostrowski. Grób został odsłonięty 2 listopada 1925 roku; do wnętrza złożono wtedy szczątki niezidentyfikowanego żołnierza sprowadzone z cmentarza Obrońców Lwowa.
Głównym elementem konstrukcyjnym są trzy środkowe arkady kolumnady pałacu Saskiego. Środkowa arkada kryje grobowiec o głębokości 1,5 m, którego wnętrze wyłożono stalowym pancerzem i zamknięto stalową płytą z napisem. Przed grobem zastosowano kontrast między wypolerowanym, czarnym granitem a matową płytą nagrobną, na której wyryto słowa upamiętniające.
Zmiany, zniszczenia i odbudowa?
Pod koniec II wojny światowej Grób Nieznanego Żołnierza doznał poważnych uszkodzeń wskutek wysadzenia kolumnady przez niemieckie siły. W 1946 roku miejsce to zostało odbudowane i ponownie udostępnione. W latach 1990–1991 dokonano częściowych zmian w wystroju grobu.
W październiku 2023 roku wybrano w międzynarodowym konkursie projekt odbudowy zachodniej pierzei placu Piłsudskiego. Projekt przewiduje odtworzenie kolumnady wokół grobu z jednoczesnym subtelnym wyodrębnieniem oryginalnych arkad, tak by dało się rozróżnić partie historyczne od rekonstrukcji.
Uroczystości i opieka nad grobem
Przy Grobie Nieznanego Żołnierza płonie wieczny znicz. Stałą służbę pełni warta honorowa z Pułku Reprezentacyjnego Wojska Polskiego. W święta państwowe odbywa się uroczysta zmiana warty z udziałem najwyższych władz państwowych.
Podsumowanie
- Lokalizacja: pl. marsz. Józefa Piłsudskiego, środkowe arkady kolumnady pałacu Saskiego.
- Data odsłonięcia: 2 listopada 1925 roku; do grobu złożono szczątki sprowadzone z cmentarza Obrońców Lwowa.
- Opieka i ceremonie: płonie wieczny znicz; warta honorowa z Pułku Reprezentacyjnego pełni służbę; uroczysta zmiana odbywa się w święta państwowe.
- Zniszczenia i odbudowa: grobowiec został wysadzony pod koniec II wojny światowej i odbudowany w 1946 roku; wystój zmieniono częściowo w latach 1990–1991.
- Plany rekonstrukcji: wybrany w 2023 roku projekt przewiduje odtworzenie kolumnady i wyodrębnienie oryginalnych arkad.
Informacje praktyczne
- Adres: plac Marszałka Józefa Piłsudskiego 1-3, 00-078 Warszawa — wyznacz trasę w Google Maps
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (8 746 opinii)
