W październiku 2026 roku Mazowiecki Okręg Polskiego Związku Działkowców opublikował prezentacje szkoleniowe dla zarządów ROD, które opisują, kiedy i jak dokumentować naruszenia regulaminu oraz procedurę wypowiadania umowy dzierżawy. W regionie gminy równolegle prowadzą kontrole gospodarki ściekowej i sprawdzają umowy oraz dowody uiszczenia opłat za odbiór nieczystości. Materiały PZD wskazują też, jakie przesłanki mogą doprowadzić do podjęcia dalszych kroków — od upomnienia po formalne postępowanie. Kontrole dotyczą zarówno kwestii sanitarno‑administracyjnych, jak i stanu zabudowy na działkach.
Kto może przeprowadzić kontrolę i czego dotyczy?
Na działce mogą pojawić się różne osoby działające w imieniu odmiennych instytucji. Zarząd ROD nadzoruje zgodność zagospodarowania z regulaminem, gmina sprawdza gospodarowanie odpadami i szambami, a organ nadzoru budowlanego bada legalność robót i wymiarów obiektów. Upomnienie od zarządu nie zastępuje decyzji nadzoru budowlanego, a pismo urzędu o przedstawieniu rachunków za wywóz szamba nie jest samo w sobie wypowiedzeniem dzierżawy. Ustalenia jednego organu mogą mieć znaczenie dla działań drugiego, dlatego w toku czynności warto ustalić, kto i z jaką podstawą prawną kontroluje działkę.
Jak udokumentować gospodarkę ściekową?
Przy kontroli zbiornika decydujące są dokumenty: umowa na opróżnianie szamba z uprawnionym przedsiębiorcą oraz dowody zapłaty za usługę. Sama deklaracja o regularnym opróżnianiu nie zastępuje rachunków lub faktur. Gminy mają obowiązek realizować kontrole jakości i realizacji obowiązków dotyczących ścieków co najmniej raz na dwa lata w ramach planu kontroli, przy czym częstotliwość wywozu zależy od rzeczywistego użytkowania i pojemności zbiornika. Niewykonywanie obowiązków może skutkować mandatem do około 500 zł lub grzywną orzekaną przez sąd do 5000 zł; przepisy dotyczą także kar za utrudnianie kontroli.
Jakie są zasady dla altan i zamieszkiwania?
Przepisy dopuszczają altanę działkową o powierzchni zabudowy do 35 m² przy zachowaniu dopuszczalnej wysokości — do 5 m przy dachu stromym lub do 4 m przy dachu płaskim — a taras, weranda i ganek można wyłączyć z powierzchni zabudowy, jeśli ich łączna powierzchnia nie przekracza 12 m². W ogrodach PZD zamiar budowy, nadbudowy lub rozbudowy należy zgłosić zarządowi na piśmie, dołączając rysunek z wymiarami i usytuowaniem. Przekroczenie parametrów lub zabudowanie tarasu tak, że powiększy się powierzchnia zabudowy, może prowadzić do zgłoszenia sprawy do nadzoru budowlanego. Ustawa zakazuje zamieszkiwania w ROD jako stałego miejsca zamieszkania; materiały Okręgu Mazowieckiego wskazują konieczność zebrania dowodów zamieszkiwania, na przykład informacji o codziennym pobycie nocnym, sposobie zagospodarowania działki i zużyciu mediów, przy czym wysoki rachunek za energię nie zastępuje pełnej dokumentacji.
Jak wygląda procedura wypowiedzenia dzierżawy?
Zdaniem PZD podstawą wypowiedzenia jest dalsze naruszanie przepisów mimo pisemnego upomnienia. Zarząd powinien udokumentować nieprawidłowości, wskazać termin na ich usunięcie i następnie ponownie sprawdzić sytuację. Sam akt wypowiedzenia musi być sporządzony na piśmie i określać przyczynę; ustawowy termin wypowiedzenia wynosi co najmniej miesiąc ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego. Jeżeli działkowiec uważa wypowiedzenie za bezprawne, ma 30 dni od doręczenia pisma na wniesienie powództwa do sądu.
Materiał szkoleniowy Okręgu Mazowieckiego ma charakter praktyczny i wskazuje, jakie dowody i czynności dokumentacyjne powinni prowadzić zarządy ROD, aby postępowania były skuteczne. Nabycie praw do ogródka nie legalizuje obiektu wykonanego ponad dopuszczalne parametry. Zatem podstawowe wymogi to posiadanie stosownych umów i rachunków oraz kompletnej dokumentacji budowlanej wobec zarządu i organów kontrolnych.
