Muzeum Więzienia Pawiak upamiętnia funkcjonowanie więzienia Pawiak w okresie okupacji niemieckiej 1939–1944. Placówka mieści się na terenie dawnego więzienia Pawiak w Warszawie i prezentuje elementy zabudowy oraz przedmioty związane z życiem i cierpieniem osadzonych podczas wojny. Ekspozycja łączy rekonstrukcję fragmentów budynku z wystawą dokumentów i pamiątek.
Jak powstało muzeum?
Muzeum powstało z inicjatywy byłych więźniów politycznych Pawiaka, którzy współuczestniczyli w jego tworzeniu. Całość założenia architektonicznego zaprojektowali Romuald Gutt i Mieczysław Mołdawa, a placówka została otwarta 28 listopada 1965.
Budynek muzeum wzniesiono na ocalałych fundamentach podziemnych kazamat VII i VIII więzienia, wysadzonego przez Niemców w sierpniu 1944 roku. W zrekonstruowanych celach oryginalne ściany mają wysokość od 1,1 do 1,5 m. Podczas budowy wykorzystano odnalezione kraty, zawiasy, zamki i okucia oraz zabezpieczono dokumenty i przedmioty wydobyte z ruin.
Co zobaczyć na miejscu?
W skład zespołu pomnikowego wchodzi fragment bramy wjazdowej zachowany jako filar oraz Drzewo Pawiackie — brązowa kopia wiązu, na którym od 1945 roku rodziny ofiar umieszczały tabliczki epitafijne. Teren otacza betonowy mur z blokami piaskowca ozdobiony symbolicznymi rzeźbami projektu Tadeusza Łodziany i Stanisława Słoniny.
Na dziedzińcu odsłonięto obelisk autorstwa Zofii Pociłowskiej. Marmurowe płyty oznaczają miejsca szczególne: zejście do kostnicy od strony ul. Dzielnej, miejsce, gdzie więźniowie byli zmuszani czołgać się po żużlu i popiele z pieców, oraz stanowisko wagi węglowej, przy którym 6 grudnia 1943 r. publicznie powieszono trzech więźniów.
Na dziedzińcu zewnętrznym umieszczono tablice pamiątkowe postawione przez byłych więźniów przypominające o deportacjach do obozów. Po drugiej stronie alei Jana Pawła II, w miejscu dawnego gmachu więzienia kobiecego Serbia, znajduje się płyta upamiętniająca więźniarki.
Jakie działania prowadzi muzeum?
Muzeum organizuje działania edukacyjne i badawcze związane z dziejami Pawiaka. W rocznicę akcji pod Arsenałem 26 marca odbywają się spotkania z harcerzami uczestniczącymi w tamtej akcji. W drugiej połowie września odbywają się Dni pamięci Pawiaka adresowane głównie do młodego pokolenia; program obejmuje wykłady znanych historyków, lekcje muzealne z udziałem aktorów warszawskich oraz warsztaty metodyczne.
Do ważnych elementów pracy muzeum należą kartoteki tematyczne i osobowe dotyczące okresu funkcjonowania więzienia. Kartoteka więźniów z lat 1939–1944 jest odtworzona w około 50% i służy badaczom oraz byłym więźniom. Oryginalna dokumentacja z tego okresu została zniszczona przez Niemców.
Jaki status ma muzeum?
Od 1990 roku Muzeum Więzienia Pawiak wraz z filią — Mauzoleum Walki i Męczeństwa przy al. Szucha 25 — jest oddziałem Muzeum Niepodległości w Warszawie.
Informacje praktyczne
- Adres: Dzielna 24/26, 00-162 Warszawa — wyznacz trasę w Google Maps
- Telefon: +48228319289
- Strona internetowa: pawiak.muzn.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,6 (2 796 opinii)
